એરક્રાફ્ટ એક્સિડન્ટ ઇન્વેસ્ટિગેશન બ્યુરો (AAIB) એ અમદાવાદમાં એર ઇન્ડિયા-171 વિમાન દુર્ઘટના અંગેનો પ્રારંભિક અહેવાલ નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય અને સંબંધિત અધિકારીઓને સુપરત કર્યો છે. આ રિપોર્ટ વિમાન દુર્ઘટનાની તપાસના પ્રારંભિક તારણો પર આધારિત છે.
તેને શુક્રવારે જાહેર કરી શકાય છે. પ્રાથમિક તપાસ અહેવાલમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે ફ્લાઇટ ડેટા રેકોર્ડરમાંથી મળેલા સંકેતો સૂચવે છે કે ‘ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વીચ’ અકસ્માતનું કારણ હોઈ શકે છે. ૧૨ જૂનના રોજ, અમદાવાદથી લંડન જતી એર ઇન્ડિયાની ફ્લાઇટ ટેકઓફના ૩૫ સેકન્ડમાં જ ક્રેશ થઈ ગઈ હતી. વિમાનમાં સવાર ૨૪૨ લોકોમાંથી ૨૪૧ લોકોના મોત થયા હતા, જ્યારે એક મુસાફર ચમત્કારિક રીતે બચી ગયો હતો.
‘ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વીચ’ તપાસનું કેન્દ્ર બન્યું
લંડન જતી બોઇંગ 787 ડ્રીમલાઇનર અને વૉઇસ ડેટા રેકોર્ડરની અંતિમ ક્ષણોના સિમ્યુલેશનનું વિશ્લેષણ કર્યા પછી, તપાસ હવે વિમાનના ‘ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વીચ’ની ગતિવિધિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે, એમ સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું. જોકે, તપાસમાં યાંત્રિક નિષ્ફળતા અંગે તાત્કાલિક કોઈ ચિંતા વ્યક્ત થઈ ન હતી.
નોંધનીય છે કે પ્રતિષ્ઠિત મેગેઝિન ‘એર કરંટ’ એ સૌપ્રથમ અહેવાલ આપ્યો હતો કે તપાસ ‘ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વીચ’ પર કેન્દ્રિત હતી જે વિમાનના બે એન્જિનને પાવર પૂરો પાડે છે. મેગેઝિને તેના અહેવાલ માટે માહિતીના સ્ત્રોત તરીકે “તપાસની જાણકારી ધરાવતા ઘણા લોકો” નો ઉલ્લેખ કર્યો છે.
સૂત્રોએ એર કરંટને જણાવ્યું હતું કે બ્લેક બોક્સ ડેટા પુષ્ટિ કરતું નથી કે સ્વીચો આકસ્મિક રીતે, ઇરાદાપૂર્વક, અથવા કોઈ અન્ય સમસ્યાને કારણે, થ્રસ્ટ ગુમાવ્યા પહેલા કે પછી ખસેડવામાં આવ્યા હતા.
જોકે, વિમાન દુર્ઘટનાની તપાસ AAIB ના ડાયરેક્ટર જનરલ દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે અને તેમાં ભારતીય વાયુસેના, હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAAL) અને યુએસ નેશનલ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સેફ્ટી બોર્ડ (NTSB) ના ટેકનિકલ સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. તપાસ ટીમમાં એક ઉડ્ડયન તબીબી નિષ્ણાત અને એક હવાઈ ટ્રાફિક નિયંત્રણ અધિકારીનો પણ સમાવેશ થાય છે.
NTSB ટીમ હાલમાં દિલ્હીમાં તૈનાત છે અને AAIB લેબમાં ભારતીય અધિકારીઓ સાથે નજીકથી કામ કરી રહી છે. ટેકનિકલ પ્રક્રિયામાં મદદ કરવા માટે બોઇંગ અને GE ના અધિકારીઓ પણ રાજધાનીમાં હાજર છે.
‘ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વીચ’ શું છે?
ડ્રીમલાઇનર 787 પર એન્જિન ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વીચો (રન અને કટઓફ) નો ઉપયોગ એન્જિન શરૂ કરવા અથવા બંધ કરવા માટે જમીન પર કરવામાં આવે છે. આ સ્વીચો જેટના થ્રોટલ લિવરની નીચે અને ફ્યુઅલ કંટ્રોલ મોડ્યુલની અંદર સ્થિત છે. સ્વીચો આકસ્મિક રીતે ખસી ન જાય તે માટે તેમની આસપાસ કૌંસ છે. દરેક સ્વીચમાં મેટલ સ્ટોપ લોક પણ હોય છે જેને ક્રૂએ તેની સ્થિતિ બદલતા પહેલા ઉપાડવો પડે છે.
આ સ્વીચો કેવી રીતે કામ કરે છે?
ફ્લાઇટ દરમિયાન ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વીચ ‘રન’ થી ‘કટઓફ’ પર ખસેડવાથી સહાયક એન્જિનને ફ્યુઅલ સપ્લાય બંધ થઈ જશે. ‘હવાના પ્રવાહ’ પર આધાર રાખીને, આનાથી એન્જિન તરત જ બંધ થઈ શકે છે અને થ્રસ્ટ ગુમાવી શકે છે.
આનાથી દરેક એન્જિન પરના બે પાવર જનરેટર વિમાનની ઘણી સિસ્ટમો અને તેના કેટલાક કોકપીટ ડિસ્પ્લેને પાવર પૂરો પાડતા પણ અટકાવે છે. જો કોઈ એન્જિનમાં આગ લાગે છે, તો અસરગ્રસ્ત એન્જિન પરનો ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વીચ લાલ થઈ જશે જેથી ક્રૂને ચેતવણી મળી શકે.
