ગુજરાતમાં ચોમાસાને લઈને ચિંતાજનક આગાહી: ક્યાંક જળબંબાકાર તો ક્યાંક સૂકારું, જાણો સપ્ટેમ્બરમાં અલ નીનોનો ખતરો

જૂન અને જુલાઈમાં કેરળથી ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, મધ્યપ્રદેશ અને છત્તીસગઢ સુધી ભારે વરસાદ જોવા મળ્યો હતો. પરંતુ ઓગસ્ટના બીજા અઠવાડિયાથી જ ચોમાસુ નબળું પડવાનું શરૂ થઈ ગયું છે. દિલ્હી, નોઈડા, ગાઝિયાબાદથી લઈને મધ્ય ભારત અને ગુજરાત, રાજસ્થાન, પંજાબ, હરિયાણાના વિસ્તારોમાં થોડા દિવસો માટે જ વરસાદ જોવા મળ્યો છે. ચોમાસાને નબળો પાડતો અલ નિનો નવેમ્બરને બદલે ઓગસ્ટમાં શક્તિશાળી બન્યો છે. ભારતમાં ચોમાસાને મદદ કરતો ઇન્ડિયન ઓશન ડાયપોલ (IOD) પણ નબળો પડી રહ્યો છે અને ઓગસ્ટના બીજા અઠવાડિયામાં તટસ્થ સ્તરે પહોંચી ગયો છે. બીજી તરફ, પેસિફિક મહાસાગરમાં અલ નિનો અત્યંત સક્રિય થઈ રહ્યો છે, જેના કારણે વરસાદની આશા પર પાણી ફરી વળ્યું છે. હવામાનશાસ્ત્રીઓ કહે છે કે આગામી દિવસોમાં વરસાદની શક્યતા ખૂબ ઓછી છે.

ચોમાસુ કેમ નબળું પડી રહ્યું છે?

જો હિંદ મહાસાગરમાં સકારાત્મક હિંદ મહાસાગર ડાયપોલ સ્થિતિ સર્જાય છે, તો તે પેસિફિક મહાસાગરમાં અલ નિનોની અસરને ધીમી પાડે છે. આનાથી ભારતીય ઉપખંડમાં સારો ચોમાસુ વરસાદ થવાની શક્યતા છે. પરંતુ નવા સમુદ્ર દેખરેખ ડેટા દર્શાવે છે કે IOD ઇન્ડેક્સ (+0.18°C) સુધી ઘટી ગયો છે. આનાથી ચોમાસાના બાકીના અઠવાડિયામાં IOD સક્રિય થવાની શક્યતા ઓછી થઈ જાય છે.

અલ નિનો સુપર એક્ટિવ મોડમાં
જો આપણે પેસિફિક મહાસાગરના હવામાન સંકેતો પર વિશ્વાસ કરીએ તો, અલ નિનો સુપર એક્ટિવ મોડમાં પ્રવેશી ગયો છે. અલ ​​નિનો 2015-16 પછી તેના સૌથી મજબૂત સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જે ચોમાસાની ગતિ ધીમી કરી રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે, અલ નિનો નવેમ્બર અથવા ડિસેમ્બરમાં તેની ટોચ પર પહોંચી શકે છે. પરંતુ આ વખતે ઓગસ્ટમાં જ તેનું તાપમાન અસામાન્ય સ્તરે છે. આગામી મહિનાઓમાં અલ નિનો વધુ ગરમ થઈ શકે છે.

દેશમાં વરસાદની વિવિધ અસરો
છેલ્લા અઢી મહિનામાં, દેશભરમાં મોસમી વરસાદ સામાન્ય સરેરાશ કરતા લગભગ 13% ઓછો રહ્યો છે. બંગાળની ખાડીમાં બનેલા ઓછા દબાણને કારણે, ચોમાસું સક્રિય થઈ ગયું છે અને ઓડિશા, બંગાળ, બિહાર, ઝારખંડ અને પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશમાં વરસાદ પડી રહ્યો છે. જ્યારે દેશના ઉત્તર-પશ્ચિમ અને મધ્ય ભાગોમાં લાંબા સમયથી વરસાદની અછત રહી છે.

સપ્ટેમ્બરમાં શું વરસાદ પડશે?

હવામાન વિભાગનું કહેવું છે કે ચોમાસાના બીજા તબક્કામાં અલ નિનો ખૂબ જ મજબૂત હોવાથી અને IOD નબળા પડવાના ઉદાહરણો ઓછા છે. આવી સ્થિતિમાં, સપ્ટેમ્બર મહિનો ચોમાસામાં ખેતી અને જળ સંસાધનો માટે એક વળાંક સાબિત થશે. જો બંગાળની ખાડીમાં નવા મોસમી ફેરફારો ચોમાસાને અનુકૂળ નહીં આવે, તો ઘણા રાજ્યોમાં દુષ્કાળની સ્થિતિ સાથે કૃષિ અને જળ સંકટ ગંભીર બની શકે છે.

બીજા તબક્કામાં ચોમાસુ નબળું પડશે
ભારત હવામાન વિભાગ (IMD) ની આગાહી મુજબ, દક્ષિણ પશ્ચિમ ચોમાસાના બીજા તબક્કા (ઓગસ્ટથી સપ્ટેમ્બર) માં સમગ્ર દેશમાં સામાન્ય કરતા ઓછો વરસાદ પડવાની શક્યતા છે. એવો અંદાજ છે કે ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બર દરમિયાન સામાન્ય કરતા 94% ઓછો વરસાદ પડશે. ખાનગી હવામાન એજન્સી સ્કાયમેટ વેધરે સપ્ટેમ્બરમાં વરસાદ ઘટાડીને સરેરાશ 89% કર્યો છે. પ્રશાંત મહાસાગરમાં અલ નિનો સ્થિતિ સતત મજબૂત થવાને કારણે, ચોમાસાના પવનો નબળા પડી રહ્યા છે.

કેટલીક જગ્યાએ ભારે વરસાદ અને અન્ય જગ્યાએ દુષ્કાળ
દેશભરમાં વરસાદનું સ્તર પણ અલગ અલગ છે. પંજાબ, હરિયાણા, રાજસ્થાન અને મધ્યપ્રદેશ, ગુજરાત, મહારાષ્ટ્રના કેટલાક ભાગોમાં હવામાન શુષ્ક છે અને વરસાદ વચ્ચે લાંબો અંતરાલ છે. આનાથી પાક અને નદીઓ અને તળાવો જેવા જળાશયોના પાણીના સ્તર પર અસર પડી શકે છે. જોકે, બંગાળની ખાડી પર બનેલા ઓછા દબાણવાળા ક્ષેત્રને કારણે ઓગસ્ટના બાકીના દિવસોમાં બિહાર, ઝારખંડ, ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ અને પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશમાં સારો વરસાદ પડશે.