રક્ષાબંધનના એક દિવસ પહેલા જ મોદી સરકારે દેશની કરોડો બહેનોને મોટી ભેટ આપી છે. શુક્રવારે કેબિનેટ સમિતિએ કેન્દ્ર સરકારની મહત્વાકાંક્ષી પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના (PMUY) માટે 12000 કરોડ રૂપિયા મંજૂર કર્યા. આનો અર્થ એ છે કે LPG ગેસ સિલિન્ડર પર સબસિડી મહિલાઓના ખાતામાં આવતી રહેશે. હાલમાં, દેશમાં 10.33 કરોડથી વધુ મહિલાઓ PM ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ સબસિડી પર ગેસ સિલિન્ડરનો લાભ લઈ રહી છે.
આ યોજના હેઠળ, મહિલાઓને એક વર્ષમાં 14.2 કિલોગ્રામના 9 ગેસ સિલિન્ડર પર પ્રતિ સિલિન્ડર 300 રૂપિયાની સબસિડી મળે છે. આ સબસિડી સીધી પરિવારના મહિલા વડાના ખાતામાં આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે જો કોઈ વર્ષમાં 9 સિલિન્ડર ખરીદે છે, તો તેમને સરકાર તરફથી 2700 રૂપિયાની સબસિડી મળશે. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં મહિલાઓને આ યોજનાનો લાભ મળતો રહે તે માટે, ૧૨૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું બજેટ પસાર કરવામાં આવ્યું છે.
વર્ષ ૨૦૧૬માં શરૂ થયેલી પીએમ ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ, ગરીબ પરિવારો (BPL) અને SC/ST પરિવારોની મહિલાઓને ગેસ કનેક્શન મફતમાં આપવામાં આવે છે. એટલું જ નહીં, વર્ષમાં ૯ સિલિન્ડર ખરીદવા પર પ્રતિ સિલિન્ડર ૩૦૦ રૂપિયાની સબસિડી પણ મળે છે. જો કોઈ ૫ કિલો સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરે છે, તો તે મુજબ સબસિડી મળે છે. ૧૪.૨ કિલો સિલિન્ડર સાથે ગેસ કનેક્શન લેતી મહિલાઓને કોઈપણ પૈસા જમા કરાવ્યા વિના લગભગ ૨૨૦૦ રૂપિયાનો સામાન મળે છે. આમાં સિલિન્ડર, પ્રેશર રેગ્યુલેટર, પાઇપ, ઘરેલુ ગેસ ગ્રાહક કાર્ડ બુકલેટ અને ઇન્સ્ટોલેશન ચાર્જનો સમાવેશ થાય છે.
ઉજ્જવલા યોજના ૨.૦ માં, પ્રથમ રિફિલ અને ગેસ સ્ટવ પણ મફતમાં ઉપલબ્ધ છે. જો કોઈ મહિલા ૫ કિલો સિલિન્ડર લે છે, તો તેને લગભગ ૧૩૦૦ રૂપિયાનો સામાન પણ પૈસા વગર આપવામાં આવે છે. લાભાર્થીઓને LPG કનેક્શન, પહેલા રિફિલ કે સ્ટવ માટે કંઈ ચૂકવવાની જરૂર નથી. આ ખર્ચ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જાહેર ક્ષેત્રની તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવે છે.
પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ, લાભાર્થીઓને LPG સુલભ બનાવવા અને તેમના માટે તેને સસ્તું બનાવવા માટે, પહેલા 12 સિલિન્ડર પર પ્રતિ સિલિન્ડર 200 રૂપિયાની સબસિડી આપવામાં આવી હતી. બાદમાં ગેસ સિલિન્ડરની સંખ્યામાં ઘટાડો કરીને સબસિડીમાં વધારો કરવામાં આવ્યો. આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય એ છે કે ગેસ સિલિન્ડરના ભાવમાં વધઘટ થતી રહે તો પણ તેની અસર ગરીબ પરિવારો પર ન પડે. 2019-20 માં, PM ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ સરેરાશ પ્રતિ વ્યક્તિ વપરાશ 3 સિલિન્ડરની આસપાસ હતો, જે 2022-23 માં વધીને 3.68 થયો. 2024-25 માં, તે વધીને 4.47 થયો છે.
