UPI ટ્રાન્ઝેક્શન: ₹1 નું UPI કરો કે ₹1000 નું, જાણો દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન પર કેટલી આવે છે પડતર કિંમત?

UPI ચુકવણી ઘણા સમયથી ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. ચાર્જની ચર્ચા શરૂ થઈ ત્યારથી તે વધુ પ્રખ્યાત બન્યો છે. અત્યાર સુધી, ભારતમાં UPI ચુકવણી મોટાભાગના લોકો માટે મફત હતી. જોકે, UPI ચલાવવાથી દર વર્ષે બેંકો, ચુકવણી કંપનીઓ અને અન્ય સિસ્ટમ-સંબંધિત સંસ્થાઓને નોંધપાત્ર રકમનો ખર્ચ થાય છે. હવે, સરકારી દરખાસ્તને પગલે, કેટલાક કિસ્સાઓમાં UPI અને RuPay ડેબિટ કાર્ડ માટે ચાર્જ લેવાની શક્યતા અંગે ચર્ચાઓ શરૂ થઈ છે.

UPI ચલાવવા માટે કેટલો ખર્ચ થાય છે?

ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલ મુજબ, UPI માત્ર એક મોબાઇલ એપ્લિકેશન નથી, પરંતુ સમગ્ર ડિજિટલ ચુકવણી સિસ્ટમ છે. આમાં એપ્લિકેશન અને તેની ટેકનોલોજીનું સંચાલન, ગ્રાહક સેવા, બેંક વ્યવહાર ચકાસણી, સાયબર સુરક્ષા, KYC, ક્લાઉડ સ્ટોરેજ, છેતરપિંડી નિવારણ, વિવાદ નિવારણ અને સતત નેટવર્ક મોનિટરિંગ જેવા વિવિધ ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે.

એક અંદાજ મુજબ, UPI અને RuPay ડેબિટ કાર્ડ માટે ડિજિટલ ચુકવણી માળખાના સંચાલન પર વાર્ષિક ઓછામાં ઓછા ₹10,000 કરોડનો ખર્ચ થઈ શકે છે. દરમિયાન, સંસદીય સ્થાયી સમિતિના નાણાંકીય અહેવાલ મુજબ, સરકારે 2021-22 અને 2024-25 વચ્ચે ડિજિટલ ચુકવણીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આશરે ₹8,730 કરોડની સબસિડી આપી હતી, જે ડિજિટલ ચુકવણી ઉદ્યોગના કુલ ખર્ચના માત્ર 11% છે. તેના આધારે, ડિજિટલ ચુકવણી સિસ્ટમનો કુલ ખર્ચ વાર્ષિક આશરે ₹20,000 કરોડ હોવાનો અંદાજ છે. આનો અર્થ એ કે દરેક વ્યવહાર પર આશરે 83 પૈસા ખર્ચ થાય છે.

ફી શું હોઈ શકે?
મોટા વ્યવસાયો પાસેથી UPI ચુકવણી પર 0.3% થી 0.6% MDR વસૂલવામાં આવી શકે છે. MDR એ ફી છે જે બેંકો અથવા ચુકવણી કંપનીઓ ચુકવણી પ્રક્રિયા કરવા માટે વેપારીઓ પાસેથી વસૂલ કરે છે. કેટલાક નિષ્ણાતોનો અંદાજ છે કે આ આંકડો ઘણો ઓછો છે. તેઓ માને છે કે UPI પર MDR 0.05% થી 0.07% હોઈ શકે છે. આ ફી મુખ્યત્વે મોટા વ્યવસાયો પાસેથી વસૂલવામાં આવી રહી છે. તેની તુલનામાં, ક્રેડિટ કાર્ડ પર MDR સામાન્ય રીતે 1% થી 3% સુધીની હોય છે, અને ડેબિટ કાર્ડ પર, તે લગભગ 0.9% છે.

UPI શા માટે ચાર્જ થઈ શકે છે?
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે મંગળવારે સંસદમાં કરવેરા અને અન્ય કાયદા (સુધારા) બિલ, 2026 રજૂ કર્યું. તે ચુકવણી અને સમાધાન પ્રણાલી અધિનિયમ, 2007 માં સુધારાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે. આ સુધારાથી બેંકો અને ચુકવણી સિસ્ટમ પ્રદાતાઓ UPI અને RuPay ડેબિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવતી ચોક્કસ ચુકવણીઓ પર ફી વસૂલ કરી શકે છે. જો કે, આનો અર્થ એ નથી કે દરેક UPI ચુકવણી વસૂલવામાં આવશે.